Tükürük Bezi Hastalıkları ve Taşları
Üç çift büyük tükürük bezimiz vardır: kulak önünde parotis, çene altında submandibüler ve dil altında sublingual bezler. Tükürük; sindirim, diş sağlığı ve ağız florası için hayati önemdedir. Tükürük bezleri enfeksiyon, taş ve kitle olmak üzere üç ana grup hastalıkla karşımıza çıkar.
Tükürük bezi taşı (siyalolitiyazis)
Tükürük kanalında mineral birikimiyle oluşan taşlar en sık çene altı bezinde görülür (yaklaşık %80), çünkü bu bezin salgısı daha koyu, kanalı daha uzun ve yokuş yukarıdır.
Tipik belirti: Yemek sırasında veya yemeği düşünürken çene altında aniden şişme ve ağrı, yemekten 1–2 saat sonra kendiliğinden yumuşama. Bunun nedeni taşın, uyarılan tükürük akışını engellemesidir. Taş tam tıkanıklık yaparsa bez iltihaplanır: kızarıklık, şiddetli ağrı ve ateş gelişebilir.
Tükürük bezi enfeksiyonları
Bakteriyel siyaladenit; genellikle taş, susuzluk veya ağız hijyeni bozukluğu zemininde gelişir. Bez şiş, ağrılı ve kızarıktır; ağız içine iltihap gelebilir. Viral nedenlerin klasik örneği kabakulaktır. Tedavide bol sıvı, bez masajı, tükürük artırıcılar (limon, sakız), sıcak uygulama ve gerektiğinde antibiyotik kullanılır.
Tükürük bezinde kitle
Bezde yavaş büyüyen, ağrısız sertlik en sık tümör belirtisidir. Parotis tümörlerinin çoğu iyi huyludur; ancak kesin ayrım için ince iğne biyopsisi ve görüntüleme (ultrason, MR) gerekir. Hızlı büyüme, ağrı, yüz felci veya ciltte tutulma kötü huy şüphesini artırır ve geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
Tanı ve tedavi
- Muayene + ultrason çoğu olguda ilk adımdır; taşlar için ağız içi muayenede kanal ağzı değerlendirilir.
- Küçük ve kanal ağzına yakın taşlar; masaj, tükürük uyarımı ve bazen ağız içinden küçük bir girişimle çıkarılabilir.
- Bez içinde yerleşmiş, tekrarlayan enfeksiyona yol açan taşlarda bezin çıkarılması gerekebilir.
- Tümörlerde tedavi cerrahidir; parotis cerrahisinde yüz siniri korunarak çalışılır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Yemekle tekrarlayan şişlikler, 2 haftadan uzun süren bez şişliği veya ele gelen sertlik mutlaka KBB muayenesi gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Yemek yerken çene altında şişme ve ağrı neden olur?
Yemek sırasında veya yemeği düşünürken çene altında aniden ortaya çıkan şişme ve ağrı, çoğunlukla tükürük bezi taşının belirtisidir. Taş, uyarılan tükürük akışını engellediği için bez şişer; şişlik genellikle yemekten 1-2 saat sonra kendiliğinden yumuşar.
Tükürük bezi taşı en çok hangi bezde görülür?
Tükürük bezi taşları en sık çene altındaki submandibüler bezde görülür (yaklaşık yüzde 80). Bunun nedeni bu bezin salgısının daha koyu, kanalının daha uzun ve yokuş yukarı olmasıdır.
Tükürük bezi iltihabı neden olur ve nasıl tedavi edilir?
Bakteriyel tükürük bezi iltihabı genellikle taş, susuzluk veya ağız hijyeni bozukluğu zemininde gelişir; bez şiş, ağrılı ve kızarık olur. Tedavide bol sıvı, bez masajı, tükürük artırıcılar (limon, sakız), sıcak uygulama ve gerektiğinde antibiyotik kullanılır.
Tükürük bezinde kitle tehlikeli midir?
Bezde yavaş büyüyen, ağrısız bir sertlik en sık tümör belirtisidir ve parotis tümörlerinin çoğu iyi huyludur; kesin ayrım için ince iğne biyopsisi ve görüntüleme gerekir. Hızlı büyüme, ağrı, yüz felci veya ciltte tutulma kötü huy şüphesini artırır ve geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
Tükürük bezi şişliğinde ne zaman doktora gitmeliyim?
Yemekle tekrarlayan şişlikler, 2 haftadan uzun süren bez şişliği veya ele gelen bir sertlik mutlaka KBB muayenesi gerektirir. Tanıda muayene ve ultrason çoğu olguda ilk adımdır.
Randevu almak ister misiniz?
Muayenehanemizi arayabilir veya DoktorTakvimi üzerinden uygun saati seçebilirsiniz.